Dark Patterns nedir?
Türkçesi: Karanlık Modeller
İngilizcesi: Dark Patterns
Türkçe Okunuşu: dark patırns
İngilizce Okunuşu: /dɑːrk ˈpætərnz/
Dilbilgisi: İsim, (kullanıcı deneyimi, dijital pazarlama ve arayüz tasarımı terimi)
Köken: İngilizce kökenlidir. “Dark” (karanlık) kelimesi Eski İngilizce deorc kökünden gelir ve gizli, olumsuz çağrışımları ifade eder. “Pattern” ise Latince patronus ve Eski Fransızca patron köklerine dayanır; tekrar eden yapı veya şablon anlamına gelir. Terim, 2010 yılında UX tasarımcısı Harry Brignull tarafından, kullanıcıyı bilinçli olarak yanıltan arayüz pratiklerini tanımlamak için literatüre kazandırılmıştır.
Alakalı Sözcükler: Deceptive Design, Manipulative UX, UX Ethics, Nudging, Privacy Zuckering, Bait and Switch, Forced Continuity
Dark Patterns, dijital ürünlerde kullanıcıyı istemediği bir eyleme yönlendirmek amacıyla bilinçli olarak tasarlanmış arayüz ve etkileşim kalıplarını ifade eder. Bu tasarımlar, kullanıcının algısal zaaflarından ve dikkat eksikliğinden faydalanarak karar alma sürecini manipüle eder. Amaç, kullanıcının gerçek niyetine aykırı şekilde tıklama, satın alma, kayıt olma ya da veri paylaşımı gibi aksiyonları gerçekleştirmesini sağlamaktır.
Dark Patterns örnekleri arasında gizli abonelikler, zor bulunan iptal butonları, önceden işaretlenmiş onay kutuları, kafa karıştırıcı dil kullanımı ve yanlış yönlendiren buton hiyerarşileri yer alır. Kısa vadede dönüşüm oranlarını artırıyor gibi görünse de uzun vadede marka güvenini zedeler, kullanıcı memnuniyetini düşürür ve regülasyon risklerini artırır. Günümüzde GDPR, KVKK gibi veri koruma düzenlemeleri, Dark Patterns kullanımını etik dışı ve bazı durumlarda hukuka aykırı olarak değerlendirmektedir.
« Fihriste Dön
